Назарбаев Университетіне 12 жыл: нәтижелер мен алдағы мақсаттар
Биыл Назарбаев Университетіне 12 жыл толды!
Осы уақыт ішінде не істелді және қандай жетістіктер бар? – дәл қазір көпшілікті толғандыратын сұрақтар.
Ең алдымен, 2011 жылы Назарбаев Университетінің (НУ) мәртебесі туралы заңның қабылдануы бізге академиялық еркіндік пен дербестік қағидаттары негізінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Студенттерді қабылдау, оқытушы-профессорлар құрамы мен қызметкерлерді жалдау кезінде біз меритократия қағидаттарына да сүйенеміз. Академиялық адалдық пен ашықтық – біздің басты ерекшелігіміз.
НУ туралы сандармен
Зерттеу университеті ретінде НУ үшін оқыту мен ғылымның интеграциясындағы жетістіктер біздің табысқа жетуіміздің негізгі көрсеткіштерінің бірі болып табылады. 2011 жылдан бастап НУ ғалымдары мен студенттері 5,359 ғылыми мақала жариялады. Жарияланымдардың жалпы санының 13,8%-ы бүкіл әлемде ең көп дәйексөз келтірілетіндердің ондығына кіреді.
Ғылыми зерттеулердің сапасы бойынша ғылыми көшбасшылық аясында (дәйексөзділік индексі) университет ТМД-дағы озық 10-дықтың қатарына кірді, Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін айналып өтті және Токио университетімен (2011-2021) теңесіп, Қазақстанның ұлттық жоғары оқу орындарын артта қалдырды. Мақалалардың 25,9%-ы озық 10-дықтағы халықаралық ғылыми журналдарда жарияланды. Бұл көрсеткіш орташа әлемдік көрсеткіштен 34%-ға жоғары. Назарбаев Университеті студенттерді ғылыми қызметке белсенді түрде тартады, олардың қатысуымен ғылыми жарияланымдардың саны 1100-ге дейін өсті.
Стэнфорд университетінің соңғы зерттеулеріне сәйкес, университеттің 8 профессоры әлемдегі ең ықпалды ғалымдардың 2% – ына кірді. Бұл біздің зерттеулеріміздің НУ-дың халықаралық мәртебесі мен беделін нығайта отырып, ұлттық және жаһандық маңызы бар екендігінің дәлелі. Соңғы екі жылда НУ-дағы ғылыми зерттеулер STEMM саласындағы 3 негізгі бағытта ерекшелене бастады:
- Деректер туралы ғылым және цифрлық ғылымдар: жасанды интеллект, машиналық оқыту, үлкен деректер. Зерттеулердің көп бөлігін “ISSAI” ақылды жүйелер және жасанды интеллект институтының ғалымдары мен зерттеушілері жүргізді.
- Энергия және жаңа материалдар: күн энергиясы және басқа да энергия көздері, энергияны (батареяларды) өндіру, беру және сақтау, тиімділікті арттыру бойынша әзірлемелер – жаңа энергия көздеріне және экологиялық тұрақтылыққа көшуді көздейтін индустрияландыру 4.0.
- Биотехнология және медицина, үлкен деректер мен жасанды интеллектті қолдану.
Зерттеудің негізгі нәтижелері:
- Медициналық экзоскелет құру
- Адам сүйектерінің прототипін жасау
- Литий-ионды батареялар (икемді)
- Үлкен геномдық деректермен жұмыс істеу
- Жасанды интеллект негізіндегі диагностика
- Нейро-компьютерлік интерфейс және робот техникасы
- Табиғи тілді және қазақ тілі үшін сөздерді цифрлық өңдеу
- Қазақстан COVID-19 індетінің стохастикалық симуляторы
- Жылумен берілетін адам келбеті бейнесінің деректер базасы
- COVID--19 пәнаралық зерттеу бағдарламасы
Суреттің дереккөзі: Scopus дерекқоры SciVal деректер базасы 2022 жылғы 10 наурыздағы жағдай бойынша.
Назарбаев Университетінің түлектері қазір қайда?
12 жыл бойы Назарбаев Университеті жас ұрпаққа өз әлеуетін толық көлемде іске асыруына және өмірдің әр түрлі салаларында табысқа жетуіне мүмкіндік беретін білімдер мен дағдыларды үйретіп, оқытты. Осы уақыт ішінде университет студенттердің 7-ші легін шығарды, олардың соңғысы 2021 жылдың жазында дипломдарын алды. Осы жылдар ішінде небары 5895 адам университеттің түлектері атанды.
Түлектердің бір бөлігі – 1251-ден адам астам немесе түлектердің жалпы санының 22%-ы магистратура және докторантура бағдарламалары бойынша оқуды елімізде және шет елдерде жалғастыруда. Алынған білімдері мен зерттеу дағдылары олардың 500-ге жуығына әлемдік үздік жоғары оқу орындарына: Оксфорд, Гарвард, Кембридж, Колумбия университеттеріне, Массачусетс технологиялық институтына, Сингапур Ұлттық Университетіне, Стэнфордқа және т.б. грантқа түсуге мүмкіндік берді. Студенттердің НУ-да оқу кезінде жетекші әлемдік журналдарда жарияланған ғылыми зерттеулері олардың ойдағыдай оқуға түсуінің кепілі болды.
Жұмысқа орналастыру бағдарламасының арқасында түлектердің шамамен 70%-ы немесе 4,152 адам Теңгізшевройл, BI Group, Big 4 компаниялары, Қазақстанның ұлттық банкі, Самұрық-Қазына, NCOC, ERG, “Астана” халықаралық қаржы орталығы (АХҚО), PSI Group, Ұлттық ғылыми ана мен бала орталығы, KazDream Technologies, Air Astana және т. б. сияқты жетекші жұмыс берушілерді қоса алғанда, әр түрлі қазақстандық ұйымдар мен компанияларда жұмыс істейді. Жұмысқа орналасқан түлектердің біршама пайызы шетелдегі Apple, Google, Microsoft, Amazon, Facebook, BMW, EY, Deloitte және т.б. сияқты компанияларда жұмыс істейді, бұл жалпы елдің де, жеке НУ-дың да танымалдығын арттыруға ықпал етеді. Түлектердің 8%-ы декреттік демалыста немесе мансаптық үзіліс алған.
Түлектерді даярлаумен қатар, НУ тек НУ үшін ғана емес, сонымен қатар еліміздің басқа да жоғары оқу орындарына академиялық және ғылыми кадрларды даярлау үшін 2018 жылы іске қосылған постдокторантура бағдарламасын іске асыру арқылы жергілікті әлеуетті арттыру бойынша да жұмыс жүргізуде. Іске қосылған сәттен бастап бағдарламаға 30-дан астам ғалым қатысты, олардың 80%-ы Қазақстан азаматтары болып табылады.
Назарбаев Университеті студенттерінің жетістіктері
Бүгінгі күні НУ-да 6400-ден астам студент оқиды, олардың 2/3-і STEMM бағыттары бойынша және 1/3-і әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар бағыты бойынша оқиды. НУ-да 30-дан астам елден келген шетелдік студенттердің саны айтарлықтай өсті.
Студенттер жыл сайын халықаралық олимпиадалар мен жарыстардың жүлдегерлері атанады, ғылыми-зерттеу қызметіне белсенді тартылып, өз стартаптарын құруда.
Студенттерде бізде оқып, инвестицияларды тартуға және табысы жоғары компанияларды құруға үйренді. Алайда олардың қызметінің мақсаты, ең алдымен, қазақстандықтардың өмірін жақсы жаққа қарай өзгертетін технологиялар мен жағдайларды жасау болып табылады. Көптеген жобалар медициналық және әлеуметтік мұқтаждықтарға бағытталған.
Алтынгүл Тайбасарова ата-аналар мен балабақшалардың қарым-қатынасын тиімді етуге және балабақшалардың жұмысын оңтайландыруға мүмкіндік беретін balam.app мобильді қосымшасын жасады. Маңызды әлеуметтік жобалардың ішінде түлегіміз Бақнұр Зиябековтың Helloaul.kz жобасын атап өтуге болады, ол ауылдық жерлердегі балаларға ағылшын тілін тегін оқытуға бағытталған. НУ түлегі Назерке Калидолда Google Париж офисінде жұмыс істегеннен кейін Қазақстанға оралып, іс-шаралар үшін орындарды қысқа мерзімді жалға алуға бағытталған сервис – Squares.kz стартапын құрды. Болат Сұлтанқұлов әріптестерімен бірге «Pomme de Vie» компаниясын құрды, ол дің жасушалары бөліп шығаратын, өсу факторлары негізіндегі теріні қалпына келтіруге арналған сарысуды әзірледі. Алуа Жолғазы мен Қаламқас Жағыпарова университетті бітіргеннен кейін 2020 жылдың ақпан айында ReFillMe эко-жобасын – пластикті тұтынуды қысқартуға мүмкіндік беретін сұйық тұрмыстық химия сататын вендинг аппараттарының желісін құрды. NU SSH студенті Ален Темірбай SarqytApp мобильді қосымшасын жасады, оны пайдаланушылар жарамдылық мерзімі шектеулі тауарларды жеңілдікпен сатып ала алады. Ол қазірдің өзінде 15 компаниямен бірге жұмыс істей бастады.
НУ студенттері жыл сайын өңірлік және халықаралық деңгейдегі әртүрлі конкурстар мен ғылыми конференцияларға қатысып, жүлделі орындарға ие болады. Мысалы, Remi, du et! атты НУ студенттерінің жобасы синтетикалық биология бойынша iGEM халықаралық байқауында үздік деп танылды. Балалар модификацияланған бактериялардың көмегімен су мен топырақты мұнай төгінділерінен тазарту әдісін ойлап тапты. NU SEDS бірінші курс студенті Бағлан Жаркенов NASA жаһандық ғарыш мектебінде тағылымдамадан өтті. Мұндай мысалдар, соның ішінде волонтерлік қызмет саласында да көп.
Назарбаев Университетінің инновациялық кластері, қысқаша NURIS – бұл жаңадан бастаған стартапшылардың да, кемелденген инновациялық компаниялардың да идеядан нарыққа шығуына дейінгі инновациялық жобаларын қолдаудың экожүйесі. NURIS профессорларды, студенттерді, зерттеушілерді, кәсіпкерлерді, инвесторларды, Қазақстанның және әлемнің басқа да елдерінің инновациялық компаниялары мен ұйымдарын біріктіреді.
Жыл сайын Университетте «ABC Quick Start» инновациялық жобаларды акселерациялау бағдарламасы өткізіледі, оның мақсаты – венчурлік компаниялар, корпорациялар, мемлекеттік тапсырыс берушілер және жалпы қоғам үшін қызығушылық тудыратын жоғары технологиялық жобалар санының өсуі есебінен инновациялық ортаны дамыту. Соңғы алты жылдың ішінде ғана университетте он акселерациялық бағдарлама және инновациялық жобалардың төрт инкубациялық бағдарламасы ұйымдастырылды, оған 400-ден астам стартап-команда және 1500-ден астам НУ студенттері қатысты. Жалпы, бизнес акселерация және бизнес инкубациялау бағдарламаларынан 180 стартап жоба сәтті өтті, оларға қаржылық және әкімшілік қолдау көрсетілді.
НУ-да ынталандыру шаралары мен идеялар байқаулары ірі ұлттық және халықаралық компаниялармен серіктестікте ұйымдастырылады. НУ-дағы және одан тыс мұндай іс-шаралар қызмет жасап келе жатқан және әлеуеті бар стартаптарды тартып, әр түрлі кәсіби білімі бар адамдар үшін басқа кәсіпқойлармен танысу алаңына айналады.
Әлеуметтік жауапкершілік
Назарбаев Университеті (НУ) өзінің академиялық дербестігінің арқасында академиялық еркіндік мәдениетін дамытып қана қоймай, оны қазақстандық жоғары оқу орындарымен бөлісуде. 2018 жылы Қазақстанда ЖОО-ларға білім беру бағдарламалары мен оқу жүктемесінің стандарттарын әзірлеуде, оқытушыларға қойылатын біліктілік талаптары мен еңбекақы төлеуде дербестік беретін заң қабылданды. Тағы 2 жылдан кейін академиялық еркіндік 85%-ға дейін ұлғайтылды. ЖОО-ларда шешімдер қабылдауда икемді болу және қиындықтарға жылдамырақ жауап беру мүмкіндігі пайда болды.
Қазақстандағы жоғары білім беруде басталып кеткен реформа Назарбаев Университетінің тәжірибесіне негізделген. Өйткені НУ-дың маңызды міндеттерінің бірі өзінің тексерілген тәжірибесін трансляциялау болып табылады. Сонымен қатар, НУ қызметкерлері мен түлектерін қазақстандық жоғары оқу орындарындағы басшылық лауазымдарға тағайындау «НУ ДНҚ-сын» тарату және жоғары білім саласында тәжірибе алмасу шешімдерінің бірі болып табылады. Тәжірибе беру процесі – университет қызметінің академиялық, ғылыми, инновациялық және әкімшілік аспектілерін қамтитын жүйелі тұжырымдамалық үрдіс.
НУ Жоғары білім беру мектебі (НУ ЖББМ) Қазақстанның педагогикалық университеттерімен бірлесіп, еліміздегі педагогикалық білім беру сапасын арттыру бойынша жұмыс жүргізуде. Қазіргі уақытта мектеп жеті университеттің 45 оқытушысымен бірлесіп, Қазақстанда педагогикалық білім беруді жаңғырту және сапасын арттыру бойынша әріптестік жобаны іске асыруда.
Сондай-ақ, НУ ЖББМ Провост офисінің Институционалдық тиімділік тобымен бірлесе, қазақстандық педагогикалық жоғары оқу орындары үшін жаңа оқу бағдарламасын әзірлеу мақсаты болып табылатын Дүниежүзілік банк жобасына жергілікті сарапшы ретінде қатысты. Сессиялар мен шеберлік сабақтарын өткізумен қатар, жоғарыда айтылған сарапшылардың бірлескен күшімен НУ ЖББМ білім беру бағдарламаларын әзірлеу бойынша ұсыныстары бар кітаптарын шығарады. Төмендегілер еркін түрде қол жетімді: “Оқу жоспарын әзірлеу: Жоғары білімнің жаһандық сын-қатерлеріне жергілікті жауаптар”, “Силлабустарды әзірлеу: Силлабус сапасынан білім сапасына дейін”, сондай-ақ көптеген оң пікірлер алған “Iшкі қаржыландыру: Салық және білім” (орыс тілінде).
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі бастамашылық еткен жоғары білім беруді басқару реформасын қолдау мақсатында НУ ЖББМ жоғары білім берудегі трансформациялаудың кешенді процесін басқаруға жәрдемдесу мақсатында жергілікті жоғары оқу орындарының 300-ден астам басшылары үшін тренингтер өткізілді.
Үш тілде білім беруді дамытуға ықпал ету үшін НУ ЖББМ Назарбаев Университетінің Білім беру көшбасшылығы орталығымен бірлесіп, Қазақстанның барлық өңірлерінен жалпы білім беретін мектептердің 4000 пән мұғалімдеріне ағылшын тілін оқытты.
Тәжірибені тарату аясында ҚР жоғары оқу орындарының оқытушылары мен қызметкерлері үшін стратегиялық жоспарлау және корпоративтік басқару, білім беру бағдарламаларын әзірлеу, инклюзивті білім беру, жан басына қаржыландыру, оқытудың интерактивті әдістері, зерттеу әдістері, ғылыми мақалаларды жариялау және т. б. бағыттар бойынша тренингтер, семинарлар, мастер-кластар үнемі өткізіліп тұрады.
НУ Жоғары білім беру мектебінің оқытушы-профессорлар құрамы мен зерттеушілері орта және жоғары білім беру саласындағы заңдар мен бағдарламаларды әзірлеуге белсенді түрде қатысты. Мектеп сондай-ақ қазақстандық жарияланымдардың сапасын арттыру мақсатында білім беру зерттеулері мен зерттеу этикасын ілгерілететін білім беру саласындағы қазақстандық зерттеушілер қоғамының (KERA) негізін қалады.
НУ Медицина мектебі (НУ ММ) ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің және алты ұлттық медициналық ЖОО-ның стратегиялық консультанты болып табылады. Осы ынтымақтастық аясында НУ ММ НУ ЖББМ-мен бірлесіп, алты медициналық ЖОО-ның 70-тен астам жоғары буын басшыларына арналған тренингтер өткізді.
Назарбаев Университеті өзінің көп жақты тәжірибесін қазақстандық жоғары оқу орындары мен ғылыми-зерттеу институттарымен бөлісу бағытындағы жұмысын жалғастыруда. Бұл көптеген білім беру кездесулерінен, семинарлар мен қысқа мерзімді бағдарламалар, вебинарлар, шеберлік сыныптары және жыл сайынғы Еуразиялық жоғары білім көшбасшыларының форумынан тұратын күрделі процесс.
НУ таңдалған даму векторы бойынша және өзінің 2018-2030 жылдарға арналған стратегиясында белгіленген академиялық дайындық, ғылыми-зерттеу жұмысы және Қазақстанда көшбасшылардың жаңа буынын дайындау мақсаттары бағытында жұмысын жалғастыруға ниетті.